• Image

Lepetane

Na jugoistočnoj strani moreuza nalaze se Lepetane, najstarije naselje u ovom prostoru. Zbijenog je mediteranskog tipa, a prostire se uz samu obalu i na padinama Vrmca. . Starost Lepetana potvrđuje i nekadašnja ranohrišćanska crkva iz 1026. godine, nastala u vrijeme kada je ovim prostorima vladala južnoslovenska Kraljevina Duklja. Crkva je bila posvećena svetim mučenicima braći Petru, Andriji i Lovru iz Luštice, čije se svete mošti nalaze u Dubrovačkoj katedrali, a tri kosti braće Petra, Andrije i Lovra čuvaju se u relikvijaru katedrale Sv. Tripuna u Kotoru. O bokeljskim Svetim Mučenicima od davnina se priča na više načina, ali bi suština mogla biti slijedeća: tri brata Luštičanina nijesu htjeli da se pokore svom zemljoposjedniku da mijenjaju svoje vjersko ubjeđenje pa su morali napustiti Lušticu, a našli su utočište u Lepetanama. Prilikom jednog od čestih upada pirata i bezbožnika Saracena u zaliv Boke radi pljačke, razaranja i odvođenja u ropstvo muškaraca i žena, zaustavili su se sa istom namjerom i na prostoru današnjih Lepetana. Tu su naišli na braću hrišćane iz Luštice. Saznavši ko su tražili su od njih da se odreknu svoje vjere, našto oni nijesu pristali ni pod najstrašnijim mukama na koje su ih razbojnici stavili, već su ispustili svoju plemenitu dušu. Saraceni su ih bacili u Jamu i zatrpali kamenjem. O tom događaju ostalo je narodno predanje pa su braća zbog svog čvrstog hrišćanskog ubjedjenja i žrtve koju su zbog toga podnijeli kasnije proglašeni velikomučenicima, odnosno svetiteljima. Lepetane je u srednjem vijeku poznato pod imenom Sv. Lovrijenca, prema istoimenoj staroj crkvi (Sanctus l aurentius) koje više nema. Jedno vrijeme se ovo naselje zvalo i Plavda. Kasniji naziv Lepetane, prema arhivskim dokumentima, nastao je po prezimenu peraške porodice L opetan (lat. Lepetanus) koja je tu imala velike zemljišne posjede, manifakturnu proizvodnju crijepa i svoj ljetnikovac. U notarskoj knjizi IAK, SN XXV, str. 462, iz 1509. godine pominje se Joanes Lepetan koji je dao miraz svojoj kćeri. U Lepetanama su imali osnovnu školu od 1856. godine. Stanovništvo se, pored primitivne poljoprivrede i stočarstva, uglavnom bavilo ribolovom i pomorstvom. Od starinaca za koje se zna bili su najpoznatiji: najstariji i najbrojniji Vučinovići koji su tu došli iz Krtola u XVI vijeku, zatim Tomanovići koji su došli iz Rovaca na početku XVII vijeka, Zaputovići i Miholovići iz Grblja u XVII vijeku, F’eraci iz Konavala u XVIII vijeku, Ilici iz Hercegovine, Nike- tlćl Iz Krtola i Damljarovići iz Konavala, tu su se naselili svi krajem XVIII vijeka.. Vrijedno je istaći da je u Lepetanama rođen poznati crnogorski političar (predsjednik crnogorske vlade (1907-1912.), diplomata, publicista i književno-naučni radnik s kraja XIX i početka XX vijeka, Dr Lazar Tomanović (1845-1933), koji je u Gracu stekao zvanje doktora pravnih nauka. U Lepetanama je u XX vijeku rođen i poznati crnogorski skulptor Luka Tomanović (1909-1992.) koji je završio Akademiju za primjenjene umjetnosti u Beogradu. U Boki je poznat po mnogim izvajanim spomenicima i bistama, a najviše po grandioznoj skulpturi »Bezmetković« postavljenoj na Savini kod Herceg-Novog, na spomen groblju rodoljuba poginulih u Drugom svjetskom ratu. Najstarije urbano jezgro Lepetana, zbog svoje arhitektonske vrijednosti, proglašeno je u novije vrijeme zaštićenim ambijentalnim prostorom. Prema naučnim saznanjima makedonskog akademika Dr Apostola Apostolskog Lepetane se smatraju najzdravijim mjestom u prostoru Veriga, pa i šire, uslijed pogodnih vazdušnih strujanja i velikog procenta joda u vazduhu. Jedan noviji istorijski kuriozitet vezan za ovaj prostor odnosi se na Austrougarsku barutanu (magacin oružja i municije) koja se nalazila u Verigama, a koja je bila u funkciji I u vrijeme italijanske okupacije Boke u Drugom svjetskom ratu, sve do 9. jula 1942. godine kada je grupa rodoljuba - partizana barutanu digla u vazduh i pored budnog čuvanja italijanskih okupacionih snaga. Izvor:Knjiga "Verige" autor:mr Gligo Odalovic